TBDY Uygulama Esasları Tebliği (2026): Yapısal Tasarımda Neler Değişti?
- Adem Mert Kaya
- 24 Nis
- 3 dakikada okunur
İçişleri Bakanlığı AFAD tarafından yayımlanan ve 1 Mart 2026 tarihinde yürürlüğe giren yeni TBDY Uygulama Esasları Tebliği, ruhsatlandırma süreçlerinde ve taşıyıcı sistem tasarımlarında radikal değişiklikler getirdi. Yeni bir ruhsat başvurusu yapacaksanız, binanızın kullanım sınıfı (BKS) değişecekse veya esaslı bir tadilat planlıyorsanız artık bu tebliğin kurallarına uymak zorundasınız.
1. Betonarme Perdeler Artık Opsiyon Değil, Zorunluluk - TBDY
Martta yayımlanan yeni TBDY tebliğinin belki de en çarpıcı maddesi perde duvarlarla ilgili. Sismik izolatörlü binalar hariç olmak üzere, Bina Yükseklik Sınıfı BYS≤6 olan ve birden fazla kata sahip (N>1) tüm yerinde dökme veya önüretimli betonarme binalarda, plandaki her iki doğrultuda betonarme perde kullanımı zorunlu hale getirildi.
Perde yerleşimini yaptıktan sonra sağlamanız gereken minimum alan şartları (DD-2 deprem düzeyi için) ise şu şekilde formüle edilmiş:
Perde Alanı Kontrolü: Herhangi bir kattaki (j'inci kat) perde enkesit toplam alanı, kat plan alanına oranlandığında şu şartı sağlamak zorunda:
(ΣAwi)j/Apj ≥ min(0.002 N,0.02)SDS
Kolon + Perde Toplam Alan Kontrolü: Her iki doğrultu için tüm kolonlar ve sadece ilgili doğrultudaki perdeler hesaba katıldığında:
(ΣAci)j/Apj + (ΣAwi)j/Apj ≥ max[0.009,min(0.003 N,0.03)]SDS
Bu durum, mimari projelerde esnekliği azaltırken, yapının yanal rijitliğini garanti altına almayı hedefliyor. Göz önüne alınan kattaki perde veya kolon alanı, bir üst kattakinden küçük olamayacak.
2. Kolon ve Perdelerde Geometri ve Detaylandırma Kuralları - TBDY
TBDY Tebliği, taşıyıcı elemanların boyutlarına ve donatı sarılma bölgelerine de ince ayar çekiyor.
Kolon Narinliği Sınırlandırıldı: Artık tüm kolonlarda, uzun kenarın kısa kenara oranı 1.5'ten büyük olamaz. Bu kural, mimarların sıklıkla tercih ettiği "bıçak kolon" veya ince-uzun kolon tiplerini rafa kaldırıyor.
Eksenel Yük Sınırları: Kolonlar için enkesit alanı Aci≥Ndm/(0.35fck) şartını sağlamalı. Perdeler için ise bu sınır Awi≥Ndm/(0.25fck) olarak belirlenmiş.
Etriye ve Çiroz Detayı: Hem kolon sarılma bölgelerinde hem de perde uç bölgelerinde; beton en az iki adet kapalı etriye ve her doğrultuda en fazla bir çiroz ile sargılanmak zorunda. Ayrıca en dışta kapalı bir etriye bulunacak ve iç etriyeler bunun içerisinde yer alacak.
3. Çerçeve Sürekliliği ve Dış Merkezlik - TBDY
TBDY'deki bu değişiklik deprem yüklerinin perdelerle birlikte veya sadece moment aktaran çerçevelerle taşındığı binalarda sistemin bütünlüğü güvence altına alınıyor.
Sürekli Aks Şartı: Planda her iki doğrultuda, kolon veya perde ile kirişlerden oluşan toplam aks sayısının en az %50'sinde, yapı boyunca devam eden kesintisiz en az iki adet sürekli çerçeve oluşturulması mecburi.
Merkezleme: Kolon veya perdelerin kirişlere bağlandığı noktalarda yatay dış merkezlik mesafesi, kirişin birleştiği eleman yüzü genişliğinin 1/3'ünden fazla olamaz.
4. Burulma ve Göreli Kat Ötelemesi Sınırları Daraldı
Tasarımcıları modelleme aşamasında en çok zorlayacak konulardan biri de ötelenme ve burulma sınırları olacak.
Maksimum Öteleme: DD-2 deprem etkisi altında herhangi bir katta hesaplanan etkin göreli kat öteleme oranlarının en büyük değeri 0.01'i geçemez. (Bina Kullanım Sınıfı BKS=1 olan kritik binalarda bu değerler 0.75ile çarpılarak daha da daraltılıyor) .
+1
Esneklik Payı: Taşıyıcı sistemi perdelerden oluşan binalarda, taban kesme kuvvetinin perde alanlarına oranı şartı olan (ΣAwi)jVt≤0.5fctd sağlanıyorsa, etkin kat ötelemesi yerine çatıdaki en büyük yer değiştirmenin bina yüksekliğine bölünmesiyle elde edilen ortalama oran kullanılabilecek.
+1
Dolgu Duvar İnovasyonu: Eğer dolgu duvar ile çerçeve arasına duvarın hasar almasını engelleyen, düzlem dışı dayanıma sahip bağlantılar koyarsanız (ve bunu deneylerle belgeler, projelendirirseniz) öteleme sınırı 0.015'e kadar esnetilebiliyor. Sadece çelik veya önüretimli çerçevelerde ise bu oran 0.0175'e çıkabiliyor.
+1
Burulma Cezası: Eğer kat içindeki en büyük öteleme oranı 0.005'i aşıyorsa, o katta hesaplanan burulma düzensizliği katsayısı (ηbj) en fazla 1.6 olabilecek.
Sonuç Olarak
1 Mart 2026 itibarıyla hayatımıza giren bu yeni tebliğ, "güvenli tarafta kalma" prensibini bir adım öteye taşıyarak doğrudan matematiğe ve geometriye müdahale ediyor. Özellikle zorunlu perde oranları ve kolon enkesit (max 1.5 oran) kısıtlamaları, statik müellifleri ile mimarlar arasındaki koordinasyonun konsept aşamasında, eskisinden çok daha sıkı yapılmasını gerektirecek.
Eski projelere ait ruhsat yenileme durumunuz varsa, taşıyıcı sistem imalatınız bitmişse ve esaslı bir tadilat yapmıyorsanız belirli şartlarda Mülga Yönetmelik (2007) hükümlerinden faydalanabileceğinizi de unutmayın. Fakat yeni projelere başlıyorsanız, şablonlarınızı ve analiz modellerinizi bu yeni denklemlere göre acilen güncellemenizde fayda var.
Yorumlar